Nieuwe curricula, andere verwachtingen van leerlingen en ouders, technologische ontwikkelingen en maatschappelijke vraagstukken zijn constant aan de orde in het onderwijs. Voor onderwijsprofessionals zoals jij betekent dit dat vertrouwde werkwijzen niet altijd meer volstaan. Het vermogen om mee te bewegen zonder jezelf te verliezen wordt daarmee een essentiële professionele kwaliteit. Hoe ontwikkel je deze kwaliteit?
Wendbaarheid is het vermogen om op een goede manier te reageren op veranderingen, zonder dat je groei en richting als professional wijzigt. Het gaat niet om steeds iets anders doen omdat het moet, maar om bewust te leren schakelen tussen wat nodig is, wat werkt en wat past bij jouw vak. Wendbaarheid vraagt niet alleen om vaardigheden, maar ook om een bepaalde manier van denken.
Voorbeeld: Hassan merkt dat zijn instructiemomenten niet meer landen: tijdens zijn uitleg kijken leerlingen op hun telefoon en stellen ze nauwelijks vragen. Hij besluit het anders aan te pakken en loopt een paar lessen mee met een collega. Daar ziet hij hoe korte opdrachten tussendoor de aandacht vasthouden. Dat probeert hij de volgende dag zelf uit. Het voelt onwennig en niet alles werkt meteen, maar hij bespreekt na afloop met zijn klas wat beter kan en past zijn aanpak stap voor stap aan. Zo blijft hij zich aanpassen aan wat zijn leerlingen nodig hebben.
Tip: Wil je graag meer boeken lezen over wendbaarheid? Bekijk dan Blij(f) wendbaar, Hoe boek voor wendbaarheid of Een leven lang vitaal in het onderwijs.
Wendbaarheid wordt niet alleen bepaald door externe factoren, maar ook door je eigen overtuigingen. Veelvoorkomende belemmeringen zijn:
1. Signalen van verandering herkennen
Wendbaarheid begint bij het zien van veranderingen in je dagelijkse onderwijspraktijk. Let op verschuivingen in curricula, gedrag van leerlingen of verwachtingen van ouders. Vraag jezelf: “Wat vraagt deze situatie van mijn handelen?” en “Welke aanpassingen zijn nodig om mijn werk goed te blijven doen?” Door deze signalen tijdig te herkennen, kun je proactief schakelen en voorkomen dat je vastloopt.
2. Schakelen met kleine stappen
Om wendbaar te blijven hoef je niet alles tegelijk om te gooien. Start met kleine aanpassingen en observeer hoe deze uitpakken in de praktijk. Door dingen gewoon uit te proberen in kleine stappen, merk je sneller wat wel en niet werkt, zonder dat je jezelf of je manier van werken kwijtraakt.
3. Ontwikkel reflectieve routines
Wendbaarheid vraagt om regelmatig stilstaan. Door reflectie structureel in te bouwen, vergroot je je eigen veranderkracht. Stel jezelf bijvoorbeeld vragen als:
Tip: Lees meer over effectief reflecteren in dit artikel.
4. Versterk je mentale flexibiliteit
Mentale flexibiliteit is het vermogen om meerdere perspectieven naast elkaar te laten bestaan, en dit vraagt oefening. Door met collega’s te kijken hoe zij het aanpakken, merk je dat je minder snel vastzit in je eigen manier en sneller andere oplossingen ziet als iets lastig wordt.
5. Gebruik samenwerking als hefboom
Wendbaar worden doe je vooral samen, in een school waar het normaal is om te blijven leren en dingen aan te passen. Door met collega’s in gesprek te gaan, ervaringen te delen en te kijken hoe anderen het aanpakken, merk je dat het oké is om te twijfelen en dingen uit te proberen. Zo help je elkaar om mee te bewegen als dingen veranderen en om je werk goed te blijven doen, ook als het anders loopt dan gepland.
Wendbaarheid is nauw verbonden met een groeimindset. Wie gelooft dat professioneel handelen ontwikkelbaar is, durft makkelijker te bewegen, te experimenteren en te leren van wat niet meteen lukt. Zonder die mindset wordt wendbaarheid al snel ervaren als bedreiging in plaats van kans.
Tip: Lees meer over het ontwikkelen van een groeimindset in dit artikel.
Wendbaar worden vraagt geen grote ommezwaai, maar vooral bewuste aandacht. Door af en toe stil te staan, kleine stappen te zetten en ruimte te maken om te leren, merk je dat je makkelijker meebeweegt als dingen veranderen in je werk. Zo wordt wendbaarheid iets dat je op de lange termijn vasthoudt.